Het bepalen van afstanden in de sterrenkunde is belangrijk, omdat daaraan gekoppeld is dat hoe verder men kijkt, des te langer is iets geleden. Een reis door de astronomische tijd kan men maken door steeds verder weg te kijken. De afstanden zijn zeer groot en daardoor heel moeilijk te bepalen. In één keer heel ver weg een afstand meten is onmogelijk, maar door gebruik te maken van een afstandsladder, een serie achter elkaar gekoppelde methoden, is het mogelijk tot zeer grote diepten in de ruimte te komen. Het begint met de parallaxmethode, vergelijkbaar met het kijken met twee ogen om diepte te zien. Een tweede stap is het zoeken van standaardlichtbronnen waarvan de absolute helderheid bekend is. Uit de schijnbare helderheid volgt dan de afstand. De kunst is het vinden van standaardlichtbronnen met een elkaar overlappend bereik. Hierbij moeten we wel realiseren dat bij zo’n afstandsladder van verschillende methoden, de zwakste schakel de uiteindelijke nauwkeurigheid bepaald van alle verder gelegen methoden.
In de lezing zullen diverse meetmethoden aan de orde komen, maar daarnaast de nieuwe inzichten die daaruit ontstonden over het heelal. Ongeveer honderd jaar geleden ontdekte men het definitieve antwoord op de vraag “Staan bepaalde zwakke spiraalnevels buiten onze Melkweg of behoren ze ertoe”. Recente vragen gaan over de uitdijing en leeftijd van het heelal. Wat Einstein zag als zijn grootste blunder, blijkt misschien toch een belangrijke grootheid in de kosmologie.